مراقبت های بعد از عمل کیسه صفرا شامل مجموعهای از نکات تغذیهای، جسمی و روحی است که اگر آنها را رعایت کنید بدن شما سریعتر بهبود مییابد و دچار عوارض خاصی نخواهید شد. بعد از این عمل، لازم است بیمار بداند چه غذاهایی بخورد، چه فعالیتهایی انجام دهد یا از چه کارهایی پرهیز کند. مراقبت از بخیه، کنترل درد، توجه به علائم هشداردهنده و حفظ آرامش روحی از مهمترین مراحل این دوران هستند.
در این مقاله با توضیحات دقیق و علمی دکتر عبدالعلی رازقیان (متخصص جراحی عمومی)، تمام مراحل مراقبت از زمان ترخیص تا بازگشت کامل به زندگی عادی را به صورت گام به گام بررسی میکنیم. با ما همراه باشید!
علت اهمیت مراقبت های بعد از عمل کیسه صفرا
عمل برداشتن کیسه صفرا، چه به روش لاپاراسکوپی و چه به روش باز انجام شود، یکی از جراحیهای رایجی است که در دستگاه گوارش بسیاری از افراد انجام میشود. خیلی از بیماران پس از این عمل تصور میکنند که وقتی که از بیمارستان ترخیص شدند و به خانه رفتند، دیگر نیازی به مراقبت ویژه ندارند؛ درحالیکه رعایت اصول مراقبتی بعد از عمل، بخش مهمی از روند درمان است.
مراقبت های درست باعث میشود بدن سریعتر ترمیم شود، احتمال عفونت یا عوارض کاهش یابد و بیمار بتواند بدون درد و ناراحتی به زندگی عادی برگردد. همچنین تغذیه و فعالیت صحیح بعد از عمل، به دستگاه گوارش کمک میکند تا خود را با نبود کیسه صفرا تطبیق دهد.
دکتر عبدالعلی رازقیان، متخصص جراحی عمومی، توصیه میکنند بیماران در این دوران با دقت و صبر، برنامه مراقبتی خود را دنبال کنند تا بهترین نتیجه از عمل حاصل شود.
مراقبت های بلافاصله بعد از ترخیص از بیمارستان
در چند ساعت و روز اول پس از ترخیص، بدن هنوز ضعیف است و نیاز به استراحت و مراقبت دقیق دارد. در این مرحله بهتر است بیمار در محیطی آرام استراحت کند و از فعالیتهای سنگین خودداری نماید. رعایت چند نکته میتواند در این دوران بسیار کمککننده باشد:
- بهتر است بیمار در حالت نیمه نشسته استراحت کند تا از فشاری که بر روی محل جراحی وارد میشود، کم شود.
- مصرف مایعات شفاف مانند آب، آبسیب طبیعی و سوپ صافشده به بدن کمک میکند تا بدون فشار بر دستگاه گوارش، انرژی مورد نیاز خود را دریافت کند.
- داروهای تجویزشده توسط پزشک، به ویژه آنتیبیوتیک و مسکن، باید در زمان تعیینشده مصرف شوند.
- پانسمان روی زخم باید تمیز و خشک نگه داشته شود و از تماس مستقیم با آب تا زمان مجاز خودداری گردد.
در این مرحله، هرگونه درد غیرطبیعی، تب یا ترشح از محل بخیه را حتما باید بلافاصله به پزشک خود اطلاع دهید.
مراقبت های هفته اول بعد از عمل کیسه صفرا
در هفتهی نخست، مراقبت های بعد از عمل کیسه صفرا در مرحله بالاتری از اهمیت قرار دارد چون بدن در حال ترمیم بافتها و پذیرش و منطبق شدن با شرایط جدید است. بیمار معمولاً در این زمان احساس ضعف خفیف، بیاشتهایی یا نفخ دارد که طبیعی است. در این مدت، باید به تغذیه خود اهمیت زیادی بدهید. توصیه میشود غذاها نرم و کمچرب باشند و در وعدههای کوچک مصرف شوند. خوردن برنج ساده، سوپ سبزیجات، سیبزمینی آبپز و نان تست از گزینههای مناسب هستند و همچنین نوشیدن آب کافی نیز به دفع مواد زائد کمک میکند.
بیمار میتواند چند قدم در خانه راه برود اما اصلا نباید از پلهها بالا برود و یا اجسام سنگین بلند کند؛ قاعدتا این کار فشار خیلی زیادی بر ناحیه جراحی شده وارد میکند. همچنین در صورت احساس درد در شانه یا پشت نگران نباشید چون این وضعیت معمولاً ناشی از گاز باقیمانده از عمل لاپاراسکوپی است و به مرور زمان برطرف میشود.
پزشک ممکن است در پایان هفته اول، بخیهها را بررسی کند یا در صورت لزوم پانسمان را تعویض نماید؛ البته ممکن است همراهان برخی بیماران خودشان بتوانند پانسمان را عوض کنند و نیازی به مراجعه مداوم به پزشک نباشد.
مراقبت های ماه اول بعد از عمل
ماه اول، زمانی است که بیمار کم کم انرژی خود را به دست میآورد و دوباره به زندگی نرمال خود برمیگردد. در این زمان، بیمار میتواند فعالیتهای روزمره سبک را از سر بگیرد اما هنوز باید در تغذیه و فعالیت خود دقت کافی داشته باشد. رژیم غذاییاش باید همچنان کمچرب و سرشار از فیبر باشد و از مصرف غذاهای چرب، سرخکردنی و تند پرهیز کند چون ممکن است باعث اسهال یا نفخ شکم شوند.
بیمار بهتر است وعدههای غذایی کوچک اما مکرر بخورد تا فشار زیادی بر دستگاه گوارش وارد نشود و هضم غذا راحتتر باشد. فعالیتهایی مانند پیادهروی سبک روزانه کمک میکند تا خون بهتر در بدن گردش داشته باشد و بیمار دچار یبوست نشود. در پایان ماه اول، در صورت تایید پزشک، فرد معمولاً میتواند به کار یا فعالیتهای عادی خود بازگردد و دوباره مثل قبل زندگی کند.
چه مراقبت هایی در طولانی مدت نیاز است؟
برداشتن کیسه صفرا تأثیر دائمی بر عملکرد دستگاه گوارش ندارد اما بدن به زمان کافی نیاز دارد تا خود را با شرایط جدید و نبود کیسه صفرا وفق دهد. به جز مراقبتهای هفتهها و ماههای اول، نیاز است که در بلندمدت هم، نکاتی را رعایت کنید که سلامتی دستگاه گوارشتان حفظ شود و درگیر ناراحتیهای گوارشی نشوید. نکاتی مثل:
- ادامه مصرف غذاهای کم چرب و اجتناب از خوردن حجم زیاد غذا و خوراکی در هر وعده
- نوشیدن آب کافی در طول روز
- مصرف سبزیجات پخته و میوههای نرم برای بهبود هضم
- خودداری از مصرف زیاد قهوه، نوشابههای گازدار، غذاهای فاقد ارزش غذایی مطلوب (مثل فست فودها، چیپس، پفک و غیره) و غذاهای تند
- انجام ورزشهای سبک مانند پیاده روی یا یوگا
بسیاری از بیماران پس از چند ماه، به زندگی کاملاً طبیعی برمیگردند و حتی فراموش میکنند زمانی عمل جراحی داشتهاند. این احساس یعنی مراقبتها به درستی انجام شده و پزشک هم عمل جراحی را به نحو احسن انجام داده است.
فعالیت های ممنوع و مجاز بعد از جراحی کیسه صفرا چیست؟
در دوره نقاهت، بهتر است شما فعالیتهای مجاز و ممنوع را بشناسید زیرا این شناخت به شما کمک میکند تا از عوارض بعد از عمل دور باشید و خیلی سریعتر بهبود یابید.
فعالیت های مجاز
- پیاده روی آرام از روزهای ابتدایی پس از عمل
- انجام حرکات سبک کششی بعد از هفته دوم با نظر پزشک
- بازگشت به کارهای سبک اداری یا خانگی پس از دو هفته
- رانندگی پس از قطع کامل داروهای مسکن قوی و با تایید پزشک
فعالیت های ممنوع
- بلند کردن اجسام سنگین تا حداقل ۴ هفته پس از عمل
- انجام ورزشهای سنگین مانند دویدن، بدنسازی یا شنا تا بهبودی کامل
- فشار آوردن به عضلات شکم (مثلاً هنگام سرفه یا نشستن طولانیمدت بدون استراحت)
- استحمام یا شنا قبل از ترمیم کامل زخم
چگونه درد بعد از جراحی کیسه صفرا را کنترل کنیم؟
داشتن درد بعد از عمل کیسه صفرا موضوعی طبیعی است و معمولاً در ساعات اول بعد جراحی و حتی چند روز نخست بیشتر احساس میشود. شدت درد در هر فرد متفاوت است و به روش جراحی و واکنش بدن و البته آستانه تحمل درد بیمار بستگی دارد. بعد از عمل لاپاراسکوپی، ممکن است بیمار احساس درد در ناحیه شانه راست داشته باشد؛ در واقع این درد به دلیل گاز استفاده شده در حین عمل به وجود میآید و به مرور برطرف میشود.
برای کنترل درد، لازم است داروهای مسکن طبق دستور پزشک و در زمان مشخص مصرف شوند. خوابیدن در وضعیت مناسب، معمولاً به صورت نیمه نشسته، میتواند فشار وارد بر شکم را کم کند و در نتیجه دردی هم ایجاد نمیشود.
همچنین، تحرک سبک مانند پیاده روی کوتاه در منزل باعث بهبود گردش خون و کاهش گرفتگی عضلات میشود. اگر درد ناگهانی افزایش پیدا کند یا همراه با تب و تهوع باشد، باید بلافاصله با پزشک تماس گرفته شود، زیرا ممکن است نشانهای از عفونت یا التهاب داخلی باشد.
بیشتر بخوانید: التهاب کیسه صفرا چیست؟
مراقبت های روحی و روانی بعد از عمل کیسه صفرا
جراحی برای بسیاری از بیماران تجربهای همراه با نگرانی است و پس از آن ممکن است احساس اضطراب یا خستگی روانی به وجود بیاید. این احساسات کاملاً طبیعی هستند و بخشی از فرآیند آداپته شدن بدن و ذهن با وضعیت جدیدی هستند که در بدن ایجاد شده است.
در این دوران بهتر است بیمار با اطرافیان و دوستان خود در ارتباط باشد، از نگرانیهایش حرف بزند و استرس خود کم کند. نقش خانواده در این مرحله خیلی مهم است چون با حمایت عاطفی خود میتوانند به بیمار حس آرامش بدهند.
داشتن خواب کافی، رژیم غذایی مناسب و پرهیز از استرس های غیرضروری نیز به ترمیم سریعتر کمک میکند. اگر بیمار دچار اضطراب مداوم یا تغییر محسوس در رفتار و خلقوخو شود، لازم است با پزشک معالج مشورت نماید تا در صورت نیاز اقدامات رواندرمانی یا دارویی مناسب انجام گیرد. آرامش روحی، سرعت بهبود زخمها را افزایش میدهد و روند بازگشت به زندگی عادی را کوتاهتر میکند.
البته این مشکلات روحی که به آنها اشاره کردیم، در جراحیهای داخلی مانند عمل کیسه صفرا به ندرت به وجود میآیند اما خوب است که شما عزیزان از آنها آگاه باشید تا اگر زمانی با این چالشها مواجه شدید، بدانید که باید چگونه رفتار کنید.
نحوه مراقبت از جای بخیه و پانسمان عمل کیسه صفرا
مراقبت از جای بخیه مهمترین بخش مراقبت های بعد از عمل کیسه صفراست زیرا بیتوجهی به آن میتواند باعث عفونت یا تأخیر در ترمیم شود. محل زخم باید همواره تمیز و خشک نگه داشته شود و تا زمانی که پزشک اجازه نداده، نباید ناحیه بخیه شده شسته یا خیس شود. اگر پانسمان مرطوب یا آلوده شد، باید با پانسمان تمیز جایگزین شود و بهتر است این کار در صورت امکان توسط فرد آموزشدیده انجام شود. پیش از لمس یا تعویض پانسمان، شستن و ضدعفونی کردن کامل دستها ضروری است.
قرمزی، تورم یا خروج ترشح غیر طبیعی از محل زخم میتواند نشانه شروع عفونت باشد و باید بلافاصله به پزشک اطلاع داده شود. معمولاً بخیهها پس از یک هفته تا ده روز برداشته میشوند و در صورت استفاده از بخیه جذبی، بدون نیاز به مداخله پزشک جذب شده و از بین میروند.
در صورت مشاهده چه علائمی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
در بیشتر موارد، دوره نقاهت بعد از عمل کیسه صفرا بدون مشکل خاصی طی میشود اما با این حال هر کدام از موارد زیر را داشتید، حتما بدون درنگ به پزشک خود مراجعه کنید:
- تب بالاتر از ۳۸ درجه
- زرد شدن پوست یا سفیدی چشمها
- ترشح چرکی یا بوی بد از محل زخم
- درد شدید یا ناگهانی در شکم یا شانه
- تهوع یا استفراغ مداوم
- اسهال شدید یا یبوست طولانیمدت
- احساس گیجی، ضعف شدید یا تپش قلب
این علائم ممکن است نشاندهنده عفونت، مشکلات صفراوی یا عوارض نادر جراحی باشند و بررسی تخصصی فوری نیاز دارند. مراجعه به پزشک در این زمان، از بروز مشکلات جدیتر جلوگیری میکند. دکتر رازقیان از جمله پزشکان متعهد و مسئولیت پذیری هستند که بعد از جراحی پیگیر وضعیت بیمار خود خواهند بود.
سوالات متداول درباره مراقبت های بعد از عمل کیسه صفرا
بیشتر بیماران، فقط چند روز اول را استراحت مطلق میکنند تا کمی توان بدنیشان بازگردد اما بعد از این مدت میتوان یک سری فعالیتهای سبک را انجام داد تا به طور کلی انرژی بدن تحلیل نرود.
بهتر است تا یک ماه بعد از عمل از مصرف غذاهای چرب و سنگین خودداری شود تا سیستم گوارش به شرایط جدید عادت کند. به طور کلی هم بعد از این عمل رژیم غذایی کم چرب داشته باشید، بهتر است.
در صورت مراقبت صحیح، محل بخیه معمولاً طی دو تا سه هفته به خوبی ترمیم میشود و با گذشت زمان اثر آن کاهش مییابد. اگر خیلی روی جای بخیه یا اسکار زخمها حساس هستید، میتوانید از دکتر خودتان یا یک دکتر پوست خوب نام کرم های ترمیم کنندهای را بپرسید و به ناحیه جراحی بزنید تا زودتر اثر زخم از بین برود.
با برداشته شدن کیسه صفرا، احتمال تشکیل مجدد سنگ بسیار کم است اما مصرف غذاهای چرب و پرکلسترول ممکن است باعث تجمع صفرا در مجاری شود و مشکلاتی ایجاد کند. بنابراین برخی پرهیزهای غذایی را جدی بگیرید.
در بیشتر بیماران، تغییر وزن پس از عمل موقتی است. ممکن است در هفتههای اول کمی کاهش وزن رخ دهد که ناشی از رژیم غذایی سبک و کاهش چربی مصرفی است. با گذشت زمان و رعایت تعادل غذایی، وزن به حالت طبیعی بازمیگردد.
در بعضی بیماران، نفخ خفیف یا تغییر در حرکات روده ممکن است تا چند هفته ادامه داشته باشد. اگر این وضعیت بیش از یک ماه طول کشید یا با درد شکمی همراه بود، باید پزشک وضعیت گوارش را بررسی کند.
بله، انسان میتواند بدون کیسه صفرا زندگی کاملاً طبیعی داشته باشد چون پس از مدتی، کبد مستقیماً صفرا را به روده منتقل میکند و بدن به این شرایط جدید عادت میکند. رعایت سبک زندگی سالم و تغذیه مناسب تنها نکته مهم در این زمینه است.
